یادگیری از طریق بازی؛ از کنجکاوی تا تجربه و گفتوگو
پاسخ کوتاه
یادگیری از طریق بازی زمانی شکل می‌گیرد که کودک با علاقه، تجربه، گفتوگو و آزمودن ایدهها درگیر فعالیت شود. بازی آزاد و همراهی هدفمند بزرگسال می‌توانند فرصت تمرین زبان، تفکر، حرکت و ارتباط را فراهم کنند، بدون آنکه بازی به آزمون تبدیل شود.
کودک در بازی چه چیزهایی را تجربه می‌کند؟
وقتی کودک برج می‌سازد، داستان تعریف می‌کند یا نقش فروشنده را بازی می‌کند، با مسئله، واژه‌ها و رابطه‌های تازه روبه‌رو می‌شود. یادگیری همیشه به صورت پاسخ دادن به پرسش بزرگسال دیده نمی‌شود؛ انتخاب و تغییر راه حل هم بخشی از تجربه است.
بازی به کودک اجازه می‌دهد دربارهٔ علایق و تجربه‌های روزانهٔ خود فکر کند. به جای جست‌وجوی نتیجهٔ فوری، به گفتوگو، توجه به جزئیات و روش امتحان کردن ایدهها نگاه کنید.
بازی آزاد و بازی هدایت‌شده
در بازی آزاد، کودک موضوع و مسیر را بیشتر تعیین می‌کند. در بازی هدایت‌شده، بزرگسال محیط یا پرسشی آماده می‌کند که فرصت یادگیری خاصی بسازد. حفظ اختیار و مشارکت کودک در هر دو حالت اهمیت دارد.
اگر پرسشهای بزرگسال پشت سر هم و با انتظار تنها یک پاسخ مطرح شوند، بازی میتواند حالت امتحان پیدا کند. زمان مشاهده، مکث و پاسخهای متفاوت را در برنامه جا بدهید.
- از علاقهٔ کودک برای انتخاب موضوع شروع کنید.
- مواد و وسایل ایمن و قابل ترکیب فراهم کنید.
- پرسش باز بپرسید؛ مانند «فکر می‌کنی اگر این را تغییر بدهیم چه می‌شود؟».
- به کودک زمان بدهید تا ایده‌اش را اجرا و دربارهٔ آن صحبت کند.
مثال‌های یادگیری از طریق بازی در خانه
وسایل روزمره می‌توانند موضوع گفتوگو و تجربه شوند. مهم است که وسیله ایمن باشد و فعالیت با توانایی کودک هماهنگ شود. برای کودکان کوچک‌تر، ابتدا با مدل‌سازی و جمله‌های کوتاه همراهی کنید.
یک فعالیت میتواند چند فرصت یادگیری داشته باشد، اما لازم نیست همه را هم‌زمان دنبال کنید. اگر بازی برای کودک جذاب است، اجازه دهید مسیر او هم در انتخاب هدف نقش داشته باشد.
- فروشگاه خیالی: نام‌گذاری اشیا، انتخاب، دسته‌بندی و شمارش ساده را در نقش خریدار و فروشنده تجربه کنید.
- قصه با تصویر: دربارهٔ آنچه شخصیت‌ها می‌بینند یا احساس می‌کنند گفتوگو کنید و پایان‌های مختلف بسازید.
- ساختن مسیر: با مکعب یا وسایل ایمن، برای عروسک مسیر بسازید و کوتاه و بلند بودن آن را مقایسه کنید.
- بازی حرکتی: حرکت‌های ساده را به ترتیب انجام دهید و ترتیب را با همراهی کودک تغییر دهید.
چگونه تجربه را با گفتوگو کامل کنیم؟
آنچه کودک انجام می‌دهد را توصیف کنید، نه اینکه دائماً آن را ارزیابی کنید. جملهٔ «دو قطعهٔ بزرگ را زیر برج گذاشتی» میتواند گفتوگو دربارهٔ تصمیم او را آغاز کند. سپس فرصت پاسخ دادن یا نشان دادن بدهید.
پرسش «چه چیزی را می‌خواهی دفعهٔ بعد تغییر بدهی؟» توجه را به مسیر فکر کردن برمی‌گرداند. کودک لازم نیست برای ارزشمند بودن بازی، گزارشی رسمی از آنچه یاد گرفته ارائه دهد.
اشتباه‌های رایج در تبدیل بازی به آموزش
جایگزین کردن همهٔ بازی‌های آزاد با تکلیف، تصحیح مداوم، مقایسهٔ محصول کودکان و استفاده از جایزه به‌عنوان تنها دلیل مشارکت، میتواند فرصت تجربه و انتخاب را محدود کند. لذت، رابطه و کنجکاوی را بخشی از هدف بدانید.
یادگیری از طریق بازی با حذف آموزش ساختارمند یکسان نیست. بازی میتواند در کنار روش‌های دیگر، متناسب با سن و نیاز کودک استفاده شود. فعالیت باید انعطاف‌پذیر بماند و به برنامهٔ تضمینی برای رشد سریع تبدیل نشود.
پرسشهای رایج دربارهٔ یادگیری از طریق بازی
یادگیری از طریق بازی فقط برای کودکان پیش‌دبستانی است؟
خیر. نوع بازی، قوانین و موضوع باید با سن و تجربه هماهنگ شود. کودکان سال‌های نخست دبستان هم می‌توانند از بازی‌های نقش‌آفرینی، ساختنی و حل مسئله برای تمرین مهارت‌ها استفاده کنند.
چگونه بازی را به امتحان تبدیل نکنیم؟
پرسشهای باز و فرصت انتخاب بدهید، تعداد دستورها را کم کنید و پاسخهای متفاوت را بررسی کنید. مشاهده و گفتوگو دربارهٔ روش کودک را جایگزین تصحیح دائمی و انتظار یک محصول یکسان کنید.
بازی آزاد هم ارزش آموزشی دارد؟
بله؛ بازی آزاد میتواند فرصت تجربه، ارتباط و آزمودن ایدهها فراهم کند. لازم نیست بزرگسال برای هر لحظهٔ بازی یک هدف درسی یا نتیجهٔ قابل اندازهگیری تعیین کند.